Uzależnienie i współuzależnienie — trudne emocje, które rządzą zachowaniem

„Mówiłem sobie: dziś ostatni raz. Tylko jeden odcinek. Tylko jedna runda. Tylko jeden drink. I każdy kolejny dzień zaczynałem od nowa od tej samej obietnicy. Nie mogłem przestać, chociaż rujnowało mi to relacje, sen i zdrowie.” To zdanie słyszymy w gabinecie psychologa i psychoterapeuty od osób zmagających się z różnymi uzależnieniami, nie tylko od alkoholu, ale też od gier, ekranów, zakupów, pornografii. Uzależnienie nie jest słabością charakteru, ale chorobą, w której sięga się po substancję lub zachowanie, by poradzić sobie z trudnymi emocjami.

Uzależnienie może dotyczyć substancji (alkohol, narkotyki, leki) oraz zachowań (hazard, gry komputerowe, internet, zakupy, pornografia, seks, praca). Łączy je jedno: to metoda na radzenie sobie z emocjami, która daje chwilową ulgę, ale długoterminowo przynosi straty. W poradni Twój Psycholog Ursynów oferujemy psychoterapię uzależnień dla osób dorosłych oraz młodzieży. Jeśli niepokoi Cię zachowanie Twojego dziecka, zapraszamy również do psychologa dziecięcego i młodzieżowego. Dla bliskich osób uzależnionych proponujemy konsultacje w zakresie współuzależnienia.

Uzależnienie i współuzależnienie — psychoterapia Ursynów

Nie musisz zmagać się sam

Umów konsultację z psychoterapeutą w poradni Twój Psycholog Ursynów. Pomoc jest dostępna dla Ciebie i Twoich bliskich.

Zadzwoń i umów się

Rodzaje uzależnień

Uzależnienia od substancji psychoaktywnych to między innymi: alkohol, narkotyki, dopalacze, leki nasenne i uspokajające, nikotyna. Uzależnienia behawioralne (czynnościowe) dotyczą zachowań, które dają natychmiastową nagrodę i trudno je kontrolować: hazard, gry komputerowe, internet i media społecznościowe, zakupy (zakupoholizm), pornografia i seks (seksoholizm), praca (pracoholizm), jedzenie (kompulsywne objadanie się).

Mechanizm uzależnienia i błędne koło emocji

Uzależnienie zaczyna się niewinnie, od sięgnięcia po coś, co przynosi ulgę, nagrodę, odprężenie. Po jakimś czasie ta sama ilość przestaje wystarczać, potrzeba więcej. Pojawiają się wyrzuty sumienia i obietnice zmiany, które nie są dotrzymywane. To rodzi wstyd i poczucie winy, a te trudne uczucia za pomocą substancji lub zachowania. Błędne koło zamyka się. Nie chodzi już o przyjemność, ale o uniknięcie cierpienia. Osoba uzależniona traci kontrolę, a mimo strat zdrowotnych, finansowych i relacyjnych, nie potrafi przestać. Więcej o tym, dlaczego osoby uzależnione nie podejmują leczenia, przeczytasz w artykule Dlaczego osoba uzależniona nie chce się leczyć?.

Uzależnienie od ekranów i gier komputerowych

Coraz więcej zgłoszeń w naszej poradni dotyczy nadmiernego korzystania z telefonów, tabletów i gier. Dotyczy to zarówno dzieci, młodzieży, jak i dorosłych. Media społecznościowe i gry zostały zaprojektowane tak, by dostarczać szybkich nagród, zmiennych bodźców i ciągłego zaangażowania. Dla układu nerwowego to koktajl dopaminowy od którego trudno się uwolnić. W efekcie skraca się czas snu, pogarszają relacje domowe, spada koncentracja w szkole i pracy. Więcej na ten temat znajdziesz w artykule Uzależnienie dziecka od internetu i telefonu.

Objawy uzależnienia

Zgodnie z międzynarodowymi klasyfikacjami (ICD, DSM) objawami uzależnienia są między innymi: silna potrzeba zażycia substancji lub wykonania czynności (głód), trudność w kontrolowaniu ilości i czasu używania, nieudane próby ograniczenia lub zaprzestania, zaniedbywanie innych obowiązków i przyjemności na rzecz używania, kontynuowanie mimo szkód zdrowotnych, finansowych i relacyjnych, zwiększanie dawek lub czasu (tolerancja) oraz objawy odstawienne przy próbie przerwania.

Z gabinetu psychoterapeuty:
Mężczyzna, lat około 40. Od kilku lat gra w gry online codziennie do 4 rano. Stracił pracę, bo zasypiał na spotkaniach. Żona zagroziła rozwodem. Wielokrotnie obiecywał sobie, że ograniczy grę, wyłączał konsolę, po trzech dniach wracał. „W pracy myślałem tylko o grze, w domu unikałem rozmowy, kłamałem, że nie gram. Czułem wstyd, ale im gorzej się czułem, tym więcej grałem.” W toku psychoterapii uzależnień okazało się, że gra była dla niego sposobem na odcięcie się od presji, której nie umiał wyrazić słowami. Praca polegała na znalezieniu innych dróg radzenia sobie z emocjami.

Współuzależnienie

Uzależnienie to choroba, która dotyka całą rodzinę. Bliscy często próbują kontrolować picie lub granie, zaprzeczają problemowi, usprawiedliwiają, biorą na siebie odpowiedzialność za konsekwencje. To nazywa się współuzależnieniem. Jeśli czujesz, że życie z osobą uzależnioną Cię przerasta, że ciągle gasisz pożary, kontrolujesz, ukrywasz lub usprawiedliwiasz, zapraszamy Cię na konsultację. Oferujemy pomoc psychologiczną nie tylko osobom uzależnionym, ale też tym, którzy z nimi żyją. Więcej o tym, czy można zmusić osobę uzależnioną do leczenia, przeczytasz w artykule Uzależnienie: jak pomóc alkoholikowi?.

Z gabinetu psychoterapeuty:
Kobieta, lat 45. Jej mąż od lat pije. Przez lata sprawdzała, ile wypił, chowała alkohol, dzwoniła do szefa z usprawiedliwieniami, spłacała jego długi. „Myślałam, że jeśli będę bardziej kontrolować, on przestanie. Im bardziej to robiłam, tym bardziej on pił, a ja czułam się wyczerpana.” W psychoterapii uczyła się, że nie jest odpowiedzialna za jego picie i że może zadbać o siebie. Dopiero gdy przestała go kontrolować, on sam podjął decyzję o leczeniu.

FAQ — pytania o uzależnienie i współuzależnienie

Skąd mam wiedzieć, czy to już uzależnienie, a nie tylko złe nawyki?

Różnica między nawykiem a uzależnieniem tkwi w kontroli. Jeśli wielokrotnie próbujesz ograniczyć dane zachowanie lub substancję i nie udaje Ci się, jeśli tracisz czas, pieniądze lub relacje z tego powodu, jeśli czujesz przymus powtarzania mimo świadomości szkód, to jest to już prawdopodobnie uzależnienie. Warto skonsultować się ze specjalistą, który pomoże to ocenić.

Czy uzależnienie od ekranów i gier to prawdziwe uzależnienie?

Tak. Honorowane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) uzależnienie od gier zostało wpisane do klasyfikacji ICD jako zaburzenie. Mechanizm jest podobny jak w hazardzie: gra dostarcza zmiennej nagrody, wywołuje wyrzut dopaminy, prowadzi do utraty kontroli. Jeśli Ty lub Twoje dziecko spędzacie przed ekranem więcej czasu niż zamierzaliście, zaniedbując obowiązki i relacje, warto sięgnąć po pomoc. Dla dzieci i młodzieży zapraszamy do psychologa dziecięcego.

Co jeśli to nie ja, a mój bliski ma problem?

To częsta sytuacja. Osoba uzależniona często nie widzi problemu i nie chce terapii. Ty, jako bliski, możesz zrobić wiele: przyjść na konsultację dla siebie, dowiedzieć się jak odróżnić wspieranie od współuzależnienia. Często to właśnie zmiana postawy bliskich uruchamia proces leczenia. Więcej o tym, jakie role przyjmują dzieci w rodzinie alkoholowej przeczytasz w artykule Rola dzieci w rodzinie alkoholowej.

Czy dzieci i młodzież też mogą być uzależnieni?

Tak, zwłaszcza od gier komputerowych, mediów społecznościowych i telefonów. Ich układ nerwowy jest bardziej podatny na mechanizm nagrody. Jeśli niepokoi Cię, że Twoje dziecko nie potrafi odłączyć się od ekranu, zaniedbuje naukę, relacje i sen, skonsultuj się z psychologiem dziecięcym. Im wcześniej, tym większa szansa na skuteczną pomoc.

Czy uzależnienie można wyleczyć?

Uzależnienie jest chorobą przewlekłą, podobnie jak nadciśnienie czy cukrzyca. Nie oznacza to, że nie można żyć dobrze. Można osiągnąć trwałą abstynencję lub kontrolowane używanie, nauczyć się radzić sobie z emocjami bez substancji, odbudować relacje. To wymaga czasu i zaangażowania. Psychoterapia daje narzędzia, by to osiągnąć. Ważne jest też zrozumienie, że nawrót nie oznacza porażki, ale etap procesu.

Dla kogo jest nasza pomoc?

Dla osób, które chcą zmienić swój sposób picia, grania, używania internetu lub innych zachowań. Dla tych, którzy mają poczucie, że stracili kontrolę. Dla bliskich i członków rodzin, którzy żyją z osobą uzależnioną i potrzebują wsparcia. Dla rodziców niepokojących się o zachowanie swoich dzieci. Jeśli masz wątpliwości, czy to już problem, przyjdź na konsultację. Pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy dalsze kroki.

Pierwszy krok — konsultacja

Nie musisz mieć diagnozy. Nie musisz wiedzieć, czy to uzależnienie, współuzależnienie, a może trudny okres w życiu. Wystarczy, że czujesz, że coś w Twoim zachowaniu lub zachowaniu bliskiej osoby budzi niepokój. Umów się na konsultację z psychoterapeutą w poradni Twój Psycholog Ursynów. Jeśli dotyczy dziecka lub nastolatka, zapraszamy do psychologa dziecięcego. Możesz też przyjść sam, jako rodzic lub partner, by dowiedzieć się, jak pomóc i jak zadbać o siebie.

Zadzwoń i umów konsultację