DOMOWA PRZYGODA Z EMOCJAMI – WSTĘP DLA RODZICA/OPIEKUNA

Domowa przygoda z emocjami to projekt stworzony z myślą o rodzinach, w których obecne są dzieci młodsze lub wymagające wsparcia w rozumieniu emocji swoich i innych. Powstały jako propozycja formy wspólnego spędzenia czasu podczas izolacji związanej z koronawirusem. Wiele teraz zmienia się w życiu każdego z nas, najmłodsi obserwują to i mogą nie rozumieć co i dlaczego się dzieje, to na pewno budzi w nich różne uczucia, warto o nich porozmawiać. Rodzice dzieci korzystających z zajęć Treningu Umiejętności Społecznych, dopiero uczących się rozpoznawać emocje, lub po prostu chcących wspólnie spędzić czas w rozwijający sposób mogą sięgnąć po nie w tym lub innych dogodnym czasie.

Projekt zakłada 6 dni wspólnego przyglądania się emocjom takim jak: radość, zaskoczenie, złość, smutek, strach. Każdy dzień to jedna emocja i związane z nią pytania i zadania. Podane są również wskazówki jak omówić każdą z nich. Jeśli będziesz mieć wątpliwości możesz poszukać dodatkowych informacji, choć zachęcam do zaufania sobie i uznania, że to wasz wspólny czas. Dzieci najlepiej uczą się przez zabawę i w bezpiecznym środowisku. Im prościej i spontaniczniej, tym łatwiej dla dziecka.

Emocje każdy z nas ma, jednak to dlaczego się pojawiają to inna para kaloszy. Dzieci uczą się rozpoznawać i nazywać emocje swoje i innych ludzi w trakcie rozwoju, i w wyniku kontaktów społecznych. Najważniejsi przewodnicy po ich świecie wewnętrznym to osoby, którym dzieci ufają czyli rodzice i/lub najbliżsi opiekunowie. Dzięki wsparciu najmłodsi uczą się rozumieć co czują, skąd ‘”to” się wzięło i jak to wyrazić w bezpieczny i akceptowalny sposób. Z doświadczenia pracy z dziećmi jako psycholog wiem, że częstą trudnością dzieci jest nierozumienie własnych emocji. Nie wiedzą co się z nimi dzieje i jak sobie z tym poradzić. To prosta droga do znielubienia swoich własnych emocji.

Proponuję przyjąć kilka założeń przed rozpoczęciem tych 6 dni:

  • Najważniejsze co możesz przekazać swojemu dziecku to informacja, że nie ma złych ani dobrych emocji – one po prostu są!
  • Radzenie sobie z emocjami może być trudne, męczące ale każda z nich ma swoje funkcje i zadania, pojawiają się jako odpowiedź na jakieś wydarzenie i nasze ciało daje nam o tym znać. Im lepiej będziemy je rozumieć, tym łatwiej będzie nam żyć z samym sobą i innymi ludźmi.
  • Kiedy emocja się pojawia, zwłaszcza ta wymagająca, bardzo chcemy żeby zniknęła. Warto jednak się przy niej zatrzymać, choć to trudne. Gdy dzieci zalewa strach czy złość potrzebują wsparcia, zapewnienia, że jesteś przy nich, akceptujesz je, nawet jeśli nie zgadzasz się na jakieś zachowanie. Bezcenne jest wspólne nazywanie emocji dziecka i rozmawianie o niej.
  • Emocje są potrzebne i ważne, można je czuć i przeżywać ale nie każda forma wyrażania ich jest dobra. Nawet gdy emocji jest dużo, nie możemy robić sobie ani innym krzywdy. Dlatego warto wypracowywać sposoby akceptowalnego i bezpiecznego ich wyrażania.

Życzę Wam dużo odkrywczych chwil w tym czasie,

Ewa Werner-Domagała

Psycholog

 

DOMOWA PRZYGODA Z EMOCJAMI DZIEŃ 1

RADOŚĆ – WSKAZÓWKI DLA RODZICA/OPIEKUNA

Radość jest emocją lubianą, prostą do rozpoznania i nazwania. W sam raz na początek! To emocja, ani lepsza ani gorsza od innych – to pierwsza informacja. Pojawia się gdy nasze potrzeby są zaspokojone, gdy czujemy bliskość z innymi lub gdy dzieje się dla coś pożądanego.

Warto zwrócić uwagę na różnice i podobieństwa między członkami rodziny w źródłach radości i sposobach jej wyrażania. Poróbcie miny do lustra, jeśli jest was więcej zagrajcie w grę „Wszyscy którzy” wykorzystując ją do rozmowy o radości każdego z Was.

Nie bój się zaangażować w robienie zadań, to może być okazja do lepszego poznania się wszystkich członków rodziny. Dziecko dowiaduje się w ten sposób, że można się różnić i to jest w porządku. Poszukajcie radosnych twarzy na zdjęciach rodzinnych, zadzwońcie do dziadków i porozmawiajcie o tym, co im sprawia radość. Zachęcam do odegrania kilku scenek, w których odegracie radość. Porozmawiajcie co z związku z izolacją budzi radość, co pomaga czuć się dobrze w tym czasie.

Niech rysunek radości zapoczątkuje galerię emocji.

 

Ważne pytania na dziś:  Ważne zadania na dziś:
Co to jest radość? Posłuchaj i porozmawiaj o radości. Zrób rysunek Twojej radości.
Jak wygląda radość? Poróbcie miny, obejrzyjcie je w lustrze. Poszukajcie radosnych twarzy na zdjęciach rodzinnych.
Kiedy czujemy radość? Porozmawiajcie o tym co Was raduje w tym tygodniu. Zapytajcie innych co robią gdy czują radość.
Co mówi nam radość? Zróbcie burzę mózgów! Po co nam jest radość?

 

 

DOMOWA PRZYGODA Z EMOCJAMI DZIEŃ 2

ZASKOCZENIE – WSKAZÓWKI DLA RODZICA/OPIEKUNA

Zaskoczenie jest emocją, która pojawia się gdy dzieje się coś nieoczekiwanego, może występować równocześnie ze strachem. Jeśli zaskoczenie jest silniejsze, pojawić może się zainteresowanie. Jest dla nas informacją, że wydarzyło się coś nowego, niezrozumiałego, budzi ciekawość. Dlatego chcemy dowiadywać się nowych rzeczy, rozwijać się. To emocja ciekawa sama w sobie, wykorzystajcie to!

Porozmawiajcie dziś o tym jak wyglądało dzieciństwo rodziców i dziadków, czym różnił się świat od tego dzisiaj. Podzielcie się swoimi zainteresowaniami. Poszukacie ciekawostek o zwierzętach lub czymkolwiek innym. Zaciekawiajcie się dziś światem. Porozmawiajcie o tym, co w tej nowej sytuacji was zaskakuje.

 

 

Ważne pytania na dziś:  Ważne zadania na dziś:
Co to jest zaskoczenie? Posłuchaj i porozmawiaj o zaskoczeniu. Zrób rysunek przedstawiający zaskoczenie.
Jak wygląda zaskoczenie? Poróbcie zaskoczone miny, obejrzyjcie je w lustrze. Poszukajcie obrazków zaskoczenia w internecie.
Kiedy czujemy zaskoczenie? Porozmawiajcie o tym co zaskakuje Was  w tym tygodniu. Poszukajcie ciekawostek o zwierzętach. Czy któraś was zaskoczyła?
Co mówi nam zaskoczenie? Zróbcie burzę mózgów! Co możemy zyskać poprzez zaskoczenie?

 

 

DOMOWA PRZYGODA Z EMOCJAMI DZIEŃ 3

ZŁOŚĆ – WSKAZÓWKI DLA RODZICA/OPIEKUNA

Złość jest trudną emocją, jedną z najmniej lubianych i niedocenianą. Jest jednak bardzo ważna, zauważ jak dobrze, że ją czujemy bo: pojawia się gdy dzieje się nam coś złego, gdy ktoś przekracza nasze granice, gdy robi coś na co się nie zgadzamy, gdy ktoś traktuje źle nas lub innych, gdy nie okazuje nam szacunku. Dzięki złości wiemy, że coś jest „nie tak” ona nas o tym informuje – to jej funkcja.

Dzieciom szczególnie trudno poradzić sobie ze złością, bo muszą robić mnóstwo rzeczy, z którymi się nie zgadzają i w czasie, który nie uważają za odpowiedni. To ważne by miały prawo do złości i otrzymywały pomoc dorosłych w jej wyrażaniu i radzeniu sobie z nią w sposób bezpieczny i akceptowalny społecznie. Gdy w dorosłym życiu słyszymy „nie złość się” czujemy się jeszcze gorzej. Dzieci mają dokładnie tak samo. Często wystarczy wyrazić zrozumienie dla złości dziecka. O złości i o tym co ją wywołało najłatwiej rozmawiać gdy dziecko jest spokojne.

Rolą dorosłych jest nauczenie dziecka, że nawet gdy czujemy się naprawdę źle nie możemy krzywdzić innych. Gdy to robimy zachowujemy się agresywnie. Agresja to zachowanie, które pojawia się gdy złość wymywa się spod kontroli.

Zachęcaj dziecko by używało rąk do informowania o swojej złości. Największa jest wtedy gdy ręce są rozłożone, nie ma jej gdy dłonie stykają się ze sobą.

To kolejny dzień izolacji? Porozmawiajcie o tym co was złości. Spróbujcie ocenić i pokazać jak złoszczący jest brak kolegów, niewychodzenie na dwór itd. Zastanówcie się co możecie zrobić żeby poradzić sobie z tym co was złości.

W radzeniu sobie ze złością bardzo przydatne są ćwiczenia oddechowe. Gdy poznamy je i nauczymy się je stosować będziemy mogli wykorzystać je w trudnej sytuacji. Poszukacie takich, które będą wam odpowiadać.

I jeszcze jedna sprawa. Dzieci są zezłoszczone, nie złe – jak często mówimy. Słowa mają dużą moc!

 

Ważne pytania na dziś:  Ważne zadania na dziś:
Co to jest złość? Posłuchaj i porozmawiaj o złości. Zrób rysunek Twojej złości.
Jak wygląda złość? Poróbcie zezłoszczone miny, obejrzyjcie je w lustrze. Poszukajcie obrazków złości w internecie. Skąd wiecie, że to zezłoszczona buzia?
Kiedy czujemy złość? I czy to sprawia, że możemy coś zniszczyć albo kogoś uderzyć? Porozmawiajcie o tym co Was  w tym tygodniu złości. Przeczytajcie i/lub obejrzyjcie bajkę, w której ktoś się złości.
Co mówi nam złość? Zróbcie burzę mózgów! Kiedy pojawia się złość? Poszukajcie ćwiczeń oddechowych i nauczcie się ich. One bardzo pomagają gdy złość rośnie!

 

 

DOMOWA PRZYGODA Z EMOCJAMI DZIEŃ 4

SMUTEK – WSKAZÓWKI DLA RODZICA/OPIEKUNA

Smutek też nie należy do łatwych emocji ale tak samo jak inne nie jest ani dobry, ani zły. On po prostu jest. I to bardzo dobrze! Smutek mówi nam, że coś straciliśmy, coś się nie udało. Pokazuje nam co jest/było dla nas ważne.

Dzieci nie lubią się smucić, często nie wiedzą dlaczego czują się w ten sposób. Porozmawiajcie o smutku jak o bólu. Nikt nie lubi kiedy coś go boli. Jednak gdyby po upadku nie bolało nas stłuczone kolano, nie wiedzielibyśmy, że coś jest nie tak. Dzięki odczuwaniu bólu wiemy, że trzeba zaopiekować się jakąś naszą częścią – tak samo jest ze smutkiem. Gdy jest nam smutno szczególnie ważne jest wsparcie innych osób. Porozmawianie o jego przyczynach i uznanie go za ważny jest leczące – jak zimny okład na kolano. Tak jak złość, może być mieć różne nasilenie. Przeżycie go z innymi buduje relację. Otrzymywanie wsparcia i udzielanie go, to niezwykle cenne umiejętności. Przećwiczcie udzielanie wsparcia, przyjmowanie go i  mówienia o swoich potrzebach. Wykorzystacie do tego scenki lub rysowanie komiksów.

Zwróć uwagę, że objawem smutku jest płacz i jest on całkowicie naturalny. Pomaga nam obniżyć i uwolnić napięcie, zamiast trzymać je w sobie. Płacz jest naprawdę w porządku!

 

 

Ważne pytania na dziś:  Ważne zadania na dziś:
Co to jest smutek? Posłuchaj i porozmawiaj o smutku. Zrób rysunek Twojego smutku
Jak wygląda smutek? Poróbcie miny, obejrzyjcie je w lustrze. Poszukajcie smutnych min w książkach, które macie w domu. Ile uda się znaleźć?
Kiedy czujemy smutek i czy można płakać? Porozmawiajcie o tym co Was  w tym tygodniu zasmuciło. Przeczytajcie i/lub obejrzyjcie bajkę, w której ktoś się smuci.
Co mówi nam smutek? Zróbcie burzę mózgów! Odegrajcie scenkę/narysujcie komiksy, w których ktoś otrzymuje i oferuje wsparcie.

 

 

DOMOWA PRZYGODA Z EMOCJAMI DZIEŃ 5

STRACH – WSKAZÓWKI DLA RODZICA/OPIEKUNA

Strach jest emocją, która pojawia się gdy jesteśmy lub czujemy się zagrożeni. Może go wywoływać nowa sytuacja, w  której nie wiemy jak się zachować, poczucie bycia ocenianym, może to być też realne, fizyczne zagrożenie. Strach mówi nam: Uwaga! Trzeba zachować szczególną ostrożność. Chroni nas przed niebezpieczeństwami, każe zatrzymać się i zastanowić nad sytuacją. Jest naszym wewnętrznym opiekunem i doradcą. Jego funkcją jest utrzymanie nas przy życiu. To bardzo miłe z jego strony!

Narysujcie lub wydrukujcie kontur człowieka i zaznaczcie kolorami gdzie czujecie strach. Czy to kark, brzuch, ręce? Jaki ma kolor, jest zimny, czy ciepły?

Dzieci boją się różnych rzeczy, to całkowicie normalne. Niektóre ich strachy są niezbędne do prawidłowego rozwoju. Jednak czasem jest go zbyt wiele lub trwa zbyt długo. Wtedy warto sięgnąć po Bajkoterapię. To opowiadania, które często poruszają tematykę strachu.

Strach może być szczególnie silny w okresie choroby czy izolacji. Przypomnijcie sobie ćwiczenia oddechowe poznane przy okazji złości. Tu też się przydadzą! Wielu ludzi uważa, że strach to coś, czego powinniśmy się wstydzić. Często słyszmy „nie bój się”. Czy zatem dorośli naprawdę się nie boją? Porozmawiajcie o tym.

 

Ważne pytania na dziś:  Ważne zadania na dziś:
Co to jest strach? Posłuchaj i porozmawiaj o strachu. Zrób rysunek przedstawiający strach.
Jak wygląda strach? Poróbcie przestraszone miny, obejrzyjcie je w lustrze. Poszukajcie przestraszonych min w książkach dla dzieci.
Kiedy czujemy strach i czy w ogóle można się bać? Porozmawiajcie o tym co Was  w tym tygodniu przestraszyło. Wymieńcie się pomysłami co robić gdy się boimy. Kto i co komu pomaga?
Co mówi nam strach? Zróbcie burzę mózgów! Czy dorośli też się boją? Jak zachowują się przestraszone zwierzęta? Spróbujcie znaleźć odpowiedź na to pytanie.

 

 

DOMOWA PRZYGODA Z EMOCJAMI DZIEŃ 6

PODSUMOWANIE – WSKAZÓWKI DLA RODZICA/OPIEKUNA

To dzień podsumowań. Porozmawiajcie o całej galerii emocji. Co wiecie o każdej z nich? Po co je czujemy? Zagracie w grę „Wszyscy którzy” i pozadawajcie pytania związane z emocjami:  wszyscy, którzy czasem płaczą/kiedyś skakali z radości/kiedyś kogoś pocieszyli itd.

Zadzwońcie do babci, dziadka, może cioci i opowiedzcie o tym co robiliście przez ostatnie dni.

 

Mam nadzieję, że był to dla Was odkrywczy czas,

Autor tekstu:

Ewa Werner-Domagała

Psycholog dzieci i młodzieży w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego w nurcie psychodynamicznym.

Psycholog dzieci i młodzieży w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego w nurcie psychodynamicznym. Ukończyła psychologię ze specjalnością Wspierania Rozwoju i Kształcenia na Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie. Szkoli się w nurcie psychodynamicznym w Laboratorium Psychoedukacji - Ośrodku Szkoleniowym rekomendowanym Przez Polskie Towarzystwo Psychologiczne.