Rodzice nastolatków często zgłaszają się do gabinetu z poczuciem bezradności i zagubienia. Opisują, że ich dziecko bardzo się zmieniło, że trudno nawiązać
z nim kontakt, że reaguje złością, wycofaniem albo odrzuca próby rozmowy.
W takich sytuacjach czasami pojawia się określenie: „trudny nastolatek” lub „trudne dziecko”.
Warto jednak spojrzeć na to określenie z większą uważnością. W perspektywie psychodynamicznej trudne zachowanie nie jest traktowane wyłącznie
jako problem, który należy wyeliminować. Może być ono również sposobem wyrażania przeżyć, których młody człowiek nie potrafi jeszcze nazwać lub przekazać w inny sposób.
Nie oznacza to, że każde zachowanie powinno być akceptowane lub pozbawione konsekwencji. Rozumienie nie jest tym samym, co usprawiedliwianie.
Oznacza natomiast próbę zobaczenia, jaka potrzeba, emocja lub wewnętrzne napięcie może znajdować się pod powierzchnią zachowania.
Zachowanie jako
komunikat
W relacji z nastolatkiem łatwo skupić się przede wszystkim na tym, co widoczne:
- wybuchach złości,
- zamykaniu się w pokoju,
- odmowie rozmowy,
- trudnościach szkolnych,
- nadmiernym korzystaniu z telefonu,
- konfliktach z rodzicami,
- wycofaniu z kontaktów.
Tymczasem zachowanie jest często jedynie zewnętrznym przejawem bardziej złożonych procesów psychicznych. Za złością może znajdować się poczucie
bezradności lub doświadczenie niezrozumienia. Za wycofaniem może kryć się lęk przed oceną, odrzuceniem lub porażką. Za pozorną obojętnością może znajdować się sytuacja, która jest dla młodego człowieka bardzo ważna, ale jednocześnie
zbyt trudna do wyrażenia.
Nastolatek nie zawsze ma dostęp do słów opisujących jego doświadczenie. Zamiast powiedzieć: „nie radzę sobie”, może stać się drażliwy.
Zamiast powiedzieć: „potrzebuję wsparcia”, może odrzucać pomoc. Zamiast mówić o lęku, może reagować złością.
W psychoterapii psychodynamicznej takie zachowania są traktowane jako próba poradzenia sobie z czymś, co pozostaje trudne do przeżycia.
Dorastanie jako proces
budowania siebie
Okres adolescencji jest czasem intensywnych przemian psychicznych. Nastolatek stopniowo oddziela się od rodziców i buduje własną tożsamość. Jest
to naturalny etap rozwoju, ale jednocześnie może wiązać się z napięciem i niepewnością.
Młody człowiek musi odnaleźć odpowiedź na pytanie, kim jest niezależnie od oczekiwań rodziny. Poszukuje własnych wartości, zainteresowań
i sposobu funkcjonowania w świecie.
Proces ten wymaga pewnego dystansowania się od rodziców. Kwestionowanie ich opinii, potrzeba prywatności czy sprzeciw mogą być częścią rozwoju
autonomii. Jednocześnie nastolatek nadal potrzebuje relacji, bezpieczeństwa i obecności dorosłych.
To napięcie pomiędzy potrzebą niezależności a potrzebą oparcia jest jednym z charakterystycznych elementów okresu dorastania. Młody człowiek
chce być traktowany jako coraz bardziej samodzielny, ale jednocześnie jego zdolność do regulowania emocji i rozumienia własnych przeżyć dopiero się rozwija.
Trudne zachowanie
a cierpienie psychiczne
W pracy terapeutycznej często okazuje się, że zachowania, które otoczenie odbiera jako problematyczne, pełnią określoną funkcję psychiczną.
Agresja może być sposobem wyrażania napięcia, którego nastolatek nie potrafi inaczej rozładować. Perfekcjonizm
może być próbą zabezpieczenia poczucia własnej wartości przed lękiem przed porażką. Wycofanie może chronić przed doświadczeniem wstydu lub poczuciem bycia ocenianym. Nadmierne korzystanie z internetu lub
gier może pełnić funkcję regulowania emocji, ucieczki od napięcia albo poszukiwania poczucia kompetencji i przynależności.
Zrozumienie znaczenia danego zachowania pozwala spojrzeć na nastolatka szerzej niż tylko przez pryzmat trudności, które sprawia.
Jednocześnie młody człowiek potrzebuje zarówno akceptacji swoich przeżyć, jak i jasnych granic. Bezpieczna relacja powstaje wtedy, gdy dorosły
potrafi jednocześnie widzieć emocje nastolatka i pozostawać w roli osoby wyznaczającej ramy.
Psychoterapia
nastolatka – przestrzeń rozumienia siebie
Psychoterapia nastolatka nie jest jedynie miejscem rozwiązywania problemów czy uczenia konkretnych strategii radzenia sobie. Jest przede
wszystkim przestrzenią, w której młody człowiek może zostać potraktowany jako osoba posiadająca własny świat wewnętrzny.
Dla wielu nastolatków jest to pierwsza relacja, w której mogą próbować mówić o doświadczeniach bez obawy przed natychmiastową oceną, krytyką czy
udzielaniem gotowych rozwiązań.
Relacja terapeutyczna może wspierać rozwój zdolności do:
- rozpoznawania i nazywania własnych emocji,
- rozumienia swoich reakcji,
- zauważania powtarzających się sposobów radzenia sobie,
- budowania bardziej stabilnego obrazu siebie,
- poszukiwania innych sposobów wyrażania napięcia.
Celem terapii nie jest stworzenie „łatwiejszego” dziecka ani sprawienie, aby nastolatek przestał przeżywać trudne emocje. Chodzi raczej o to,
aby młody człowiek mógł lepiej rozumieć siebie i stopniowo rozwijać większą swobodę w reagowaniu.
Czasami największą zmianą nie jest samo zniknięcie trudnego zachowania. Jest nią możliwość odkrycia, co to zachowanie
próbowało wcześniej wyrazić.
Wsparcie dla nastolatka i rodziny
Skonsultuj trudności rozwojowe i emocjonalne w bezpiecznych warunkach.
Wybierz dogodny termin i umów wizytę w poradni Twój Psycholog Ursynów.
Sylwia Wrzosek
Pedagog i terapeutka w trakcie szkolenia certyfikacyjnego. Oferuje wsparcie psychologiczne i terapię indywidualną w nurcie psychodynamicznym dla młodzieży (od 12 r.ż.) i dorosłych.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Kiedy trudne zachowanie nastolatka to typowy bunt, a kiedy objaw kryzysu psychicznego?
Typowy bunt wiąże się ze stopniowym poszukiwaniem autonomii i zmiennym nastrojem, jednak nastolatek nadal utrzymuje relacje z rówieśnikami i funkcjonuje w szkole. Alarmujące są: nagłe wycofanie z życia społecznego, spadek ocen, samookaleczenia, zaburzenia snu i apetytu, agresja lub wypowiedzi rezygnacyjne. Wtedy konieczna jest konsultacja psychologiczna.
Jak rozmawiać z nastolatkiem, który unika kontaktu i zamyka się w pokoju?
Warto unikać oceniania, pouczania i przesłuchań. Zamiast pytać „dlaczego nic nie mówisz?”, powiedz: „Widzę, że przeżywasz coś trudnego. Jestem obok, kiedy będziesz gotowy porozmawiać”. Kluczem jest cierpliwość, szacunek dla granic i aktywne słuchanie bez natychmiastowego dawania rad.
Co zrobić, jeśli nastolatek nie chce iść do psychologa?
Nie należy zmuszać ani szantażować młodego człowieka. Dobrym rozwiązaniem jest pierwsza konsultacja samych rodziców z psychologiem młodzieżowym, który podpowie, jak sformułować propozycję wizyty w sposób bezpieczny i nienaznaczający dla nastolatka.
Jak wygląda pierwsza konsultacja psychologiczna dla nastolatka w poradni Twój Psycholog Ursynów?
Pierwsze spotkanie zazwyczaj odbywa się z rodzicami lub rodzicami i nastolatkiem wspólnie. Terapeuta poznaje perspektywę obu stron, po czym ustala z młodym człowiekiem zasady poufności i cel ewentualnej dalszej pracy indywidualnej.
Czy psychoterapeuta powtarza rodzicom wszystko, o czym mówi nastolatek podczas sesji?
Nie. Psychoterapeutę obowiązuje tajemnica zawodowa, która buduje zaufanie pacjenta. Rodzice otrzymują informacje o ogólnych kierunkach pracy i wskazówki wychowawcze, ale szczegóły rozmów pozostają poufne, chyba że występuje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia nastolatka.
Polecane artykuły
Co się ze mną dzieje? Przyczyny kryzysu emocjonalnego i rola psychoterapii.
Czujesz, że tracisz kontrolę i pytasz: co się ze mną dzieje? Poznaj przyczyny kryzysu emocjonalnego, objawy alarmowe i sprawdź, jak psychoterapia pomaga odzyskać równowagę.
Czytaj artykuł
Trudny nastolatek czy nastolatek w trudnościach? O tym, co kryje się za zachowaniem młodego człowieka
Rodzice nastolatków często zgłaszają się do gabinetu z poczuciem bezradności i zagubienia. Opisują, że ich dziecko bardzo się zmieniło, że trudno nawiązać z nim kontakt, że reaguje złością, wycofaniem albo odrzuca próby rozmowy.
Czytaj artykuł
Jak przeżyć żałobę po stracie bliskiej osoby? Zrozumieć emocje, ciało i proces gojenia
Strata bliskiej osoby to jedno z najtrudniejszych i najbardziej wyczerpujących doświadczeń w ludzkim życiu. Towarzyszący jej ból bywa przytłaczający, a początkowy chaos emocjonalny sprawia, że odczuwamy bezradność, zagubienie, nawet bezsens istnienia. Tracimy poczucie bezpieczeństwa, bo nasz świat właśnie bezpowrotnie się zmienił. Zniknął z niego jakiś ważny element, część fundamentu, więc wszystko chwieje się i rozpada. I tak, jak po huraganie trzeba czasu, by uprzątnąć gruzy, zanim zacznie się budować nowy dom, tak w żałobie odbudowywanie naszego świata nie dzieje się ani szybko ani bezboleśnie.
Czytaj artykuł